W środowisku człowieka funkcjonują różne patogeny, które mogą mieć negatywny wpływ na jego zdrowie. Wśród nich są m.in. bakterie, w tym Streptococcus agalactiae, należący do grupy paciorkowców. W tym artykule chcemy przybliżyć zagadnienie związane z tym mikroorganizmem. Opowiemy, czym jest, ale też, w jaki sposób można się nim zarazić. Przytoczymy także metody diagnostyczne wykorzystywane w jego rozpoznawaniu oraz sposoby leczenia. Zachęcamy do lektury.
Czym jest paciorkowiec Streptococcus agalactiae?
Streptococcus agalactiae, jak wspomnieliśmy wyżej, należy do paciorkowców, a konkretniej grupy B (dlatego w diagnostyce używa się często skrótu GBS). Jest bakterią gram-dodatnią, klasyfikowaną na podstawie wielocukru grupowo-swoistego w ścianie komórkowej. Co istotne – naturalnie występuje on w ludzkim mikrobiomie, czyli ogóle mikroorganizmów, które żyją w naszym ciele. U około 15-30% zdrowych dorosłych kolonizuje on przewód pokarmowy i układ moczowo-płciowy, w tym pochwę i odbyt.
Należy przy tym dokonać istotnego rozróżnienia. Kolonizacja bowiem nie zawsze wiąże się z zakażeniem. Natomiast jest stanem, w którym bakteria bytuje w organizmie bez wywoływania objawów chorobowych czy reakcji zapalnych. Do infekcji zaś dochodzi w sytuacji, gdy następuje przełamanie barier odpornościowych, a bakterie zaczynają się nadmiarowo namnażać lub występować w miejscach, gdzie ich nie powinno być, co wywołuje pełnoobjawowy stan chorobowy. W tym przypadku mówimy o tym, że np. patogeny przedostają się do krwi lub do płynu mózgowo-rdzeniowego. Warto przy tym nadmienić, że GBS największe znaczenie kliniczne ma u noworodków i kobiet w ciąży.
Jak zaraża paciorkowiec Str agalactiae?
Wiedząc już, co to jest GBS, warto powiedzieć więcej o tym, w jaki sposób paciorkowiec zaraża. Transmisja odbywa się najczęściej dwiema drogami:
-
pionową (wertykalną),
-
kontaktową (horyzontalną).
W pierwszym przypadku transmisja zachodzi podczas porodu siłami natury i to najważniejsza z punktu widzenia medycznego droga zakażenia. Noworodek, przeciskając się przez kanał rodny matki, będącej nosicielką paciorkowców, aspiruje (czyli wdycha lub połyka) płyny zawierające te bakterie. Mogą one też, w ramach zakażenia wstępującego, wędrować z pochwy do jamy macicy, jeśli doszło do przedwczesnego pęknięcia pęcherza płodowego.
Zakażenie drugą drogą transmisji zachodzi przez kontakt bezpośredni. Do infekcji paciorkowcem w takim przypadku może dojść np. w sytuacji, gdy personel medyczny lub opiekun po porodzie nie umył rąk, na które wziął dziecko. Ponadto – przy zaniedbaniu pewnych zasad higienicznych, migracja Str agalactiae do pochwy może nastąpić podczas stosunku płciowego. U dorosłych może także dochodzić do endogennego zakażenia (z własnej flory).
Objawy wywoływane przez GBS
Symptomy wywoływane przez zakażenie warto podzielić na te, jakie występują u noworodków, będących w grupie najwyższego ryzyka, i u dorosłych (w tym kobiet w ciąży). U nowo narodzonych dzieci więc objawy GBS pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszych 72 godzin życia, a zazwyczaj w pierwszej dobie. Może ono występować w postaci ciężkiego zapalenia płuc, sepsy lub niewydolności oddechowej. Maluch wtedy ma takie symptomy jak:
-
postękiwanie,
-
bezdech,
-
wiotkość,
-
niestabilność temperatury (gorączka lub hipotermia).
W rzadszych przypadkach może wystąpić tzw. GBS o późnym początku. W takim przypadku objawy pojawiają się między 7. dniem a 3. miesiącem życia niemowlaka. Zakażenie paciorkowcem wtedy zwykle przejawia się zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, dając następujące symptomy:
-
drażliwość,
-
drgawki,
-
brak apetytu,
-
uwypuklone ciemiączko.
Jakie natomiast paciorkowiec GBS daje objawy u dorosłych? Otóż u ciężarnych może powodować zakażenia układu moczowego, zapalenie błon płodowych i doczesnej. W skrajnych przypadkach bywa przyczyną poronienia lub przedwczesnego porodu. Z kolei u osób z obniżoną odpornością, w tym seniorów czy osób z cukrzycą, manifestuje się w postaci zapalenia stawów, infekcji skórnych i tkanek miękkich, a w trudniejszych przypadkach – zapalenia wsierdzia.
Jak wygląda badanie na paciorkowca GBS?
Standardowo u kobiet, będących w 35-37. tygodniu ciąży, przeprowadza się badania przesiewowe. W tym celu pobiera się wymaz z przedsionka pochwy oraz odbytu. Sam pobór próbek jest bezbolesny i nieinwazyjny.
Wykorzystując ten materiał, wykonuje się posiew mikrobiologiczny. Trafia on na odpowiednie podłoża, umożliwiające namnażanie się drobnoustrojów i identyfikację gatunku bakterii. Często do tego celu wykorzystuje się agar z krwią, co pozwala ocenić strefę beta-hemolizy. To zdolność patogenów do rozbijania krwinek czerwonych w podłożu. Czas oczekiwania na rezultaty w takich przypadkach zazwyczaj wynosi od 3 do 5 dni.
Istnieje także inna metoda, która pozwala szybciej określić, czy doszło do zakażenia paciorkowcem. Testy PCR wykrywają DNA bakterii. Najczęściej metodę molekularną wykorzystuje się w sytuacji, gdy wyniki potrzebne są na cito, czyli np., gdy pacjentka rodzi, a nie miała robionego posiewu.
Leczenie paciorkowca GBS
Na koniec warto powiedzieć więcej o tym, jak wygląda kuracja przy GBS. Co do zasady – rzadko leczy się nosicielstwo, gdyż walka z bakterią bywa wtedy nieskuteczna. W przypadku zakażeń standardem jest podawanie odpowiednich antybiotyków. Z kolei u kobiet w ciąży leczenie następuje dopiero w momencie rozpoczęcia akcji porodowej lub po odejściu wód płodowych. W takich przypadkach stosuje się np. dożylnie antybiotyki beta-laktamowe, podawane na minimum 4 godziny przed przyjściem dziecka na świat, co pozwala uzyskać odpowiednie stężenie leku w płynie owodniowym. Alternatywę, np. w przypadku uczulenia na penicylinę, stanowi klindamycyna lub wankomycyna.