Medycyna rozpoznała wiele chorób, których transmisja odbywa się drogą płciową. Część z nich jest mniej niebezpieczna. Inne – potrafią być śmiertelnie groźne. Odpowiadają za nie różne patogeny, a wśród nich – Treponema pallidum. Czym jest ta bakteria? Jaką chorobę wywołuje? Jak się diagnozuje zakażenie tym mikrobem? Na te i inne pytania odpowiadamy w niniejszym artykule. Zachęcamy do przeczytania go już teraz.
Czym jest Treponema pallidum?
Pod łacińską nazwą kryje się krętek blady. Bakteria ta, jak wskazuje nazwa, należy do krętków (Spirochaetales) i jest patogenem bezwzględnym człowieka. Co to oznacza? Otóż jesteśmy jego naturalnym rezerwuarem i tylko w naszym ciele może przetrwać i się namnażać. W środowisku lub w organizmach zwierząt patogen ten ma małe szanse przetrwania.
Pod względem kształtu przypomina ciasno zwiniętą spiralę. Jest cienki i długi, co sprawia, że jest trudno wykrywalny pod klasycznym mikroskopem świetlnym. Bakteria ta nie barwi się też standardową metodą Gramma. Porusza się za pomocą tzw. wici osiowych, umieszczonych w przestrzeni między błoną wewnętrzną a zewnętrzną. Dzięki temu uzyskuje ruch obrotowy i falujący. Kształt i wymiary sprawiają, że z łatwością przekracza barierę śluzówkową i wnika do naczyń krwionośnych.
Jak dochodzi do zakażenia krętkiem bladym?
Najczęściej do zakażenia dochodzi poprzez stosunek płciowy. Wskazuje się, że nawet 95% przypadków infekcji wynika z bezpośredniego kontaktu ze zmianą chorobową (owrzodzeniem lub osutką). Co istotne – do transmisji dochodzi zarówno podczas stosunków waginalnych, analnych, jak i oralnych. Bakteria wtedy przenika przez mikrourazy skóry lub nienaruszone błony śluzowe, wywołując jedną z najpowszechniejszych dolegliwości wenerycznych – kiłę.
Istnieją także inne drogi zarażenia, w tym wertykalna. Oznacza to, że może dojść do zainfekowania płodu przez łożysko w okresie ciąży. Wówczas mówimy o kile wrodzonej. Może ona powodować ciężkie wady rozwojowe, przedwczesny poród lub obumarcie płodu.
Bardzo rzadko zdarzają się przypadki infekcji wywołane transfuzją krwi. Nieco częściej dochodzi do zakażenia przez bezpośredni kontakt z krwią zakażonego, na przykład przy zakłuciu igłą w laboratorium.
Objawy kiły
Kiła jest układową chorobą przewlekłą. Typuje ją naprzemienność okresów objawowego i bezobjawowego. Zazwyczaj rozwija się w kilku fazach (zwłaszcza nieleczona).
W pierwszej fazie, tzw. pierwszorzędowej lub pierwotnej, występującej średnio 21 dni od ekspozycji, tworzy się wrzód twardy (Huntera). Powstaje on w miejscu wniknięcia krętka. To niebolesne owrzodzenie o twardej podstawie, z którego sączy się jasny płyn surowiczy wypełniony bakteriami. Objawowi temu towarzyszy powiększenie się okolicznych węzłów chłonnych. Po około 3-6 tygodniach bez leczenia objaw pierwotny może zaniknąć, co często usypia czujność chorego.
Po około 9-10 tygodniach od zakażenia wchodzi ona w drugą fazę – drugorzędową lub objawową. Pojawia się wówczas tzw. osutka kiłowa, czyli plamiste lub grudkowe zmiany skórne, najczęściej zlokalizowane na wewnętrznej stronie dłoni i podeszwach stóp. Mogą też wystąpić kłykciny płaskie w okolicach genitaliów, plackowate łysienie kiłowe i objawy rzekomogrypowe, w tym gorączka czy ból gardła. Poza tym dochodzi do uogólnionego powiększenia węzłów chłonnych.
W wyniku działania układu immunologicznego organizmu kiła może wejść w fazę utajoną. Ciało zwalcza zewnętrzne symptomy, jednak bakterie przeżywają i wchodzą w stan uśpienia, co pomaga im przetrwać. Okres ten często trwa miesiące lub lata.
Trzecia faza kiły, tzw. trzeciorzędowa czy późna, rozwija się u osób nieleczonych. Pod względem dolegliwości jest najbardziej destrukcyjna dla organizmu. Przejawia się:
-
kilakami – guzowatymi zmianami zapalnymi, które mogą niszczyć kości, skórę i narządy wewnętrzne,
-
kiłą układu krążenia – powodującą tętniaki aorty czy zapalenie tętnic,
-
kiłą układu nerwowego – przyczyniającą się do uszkodzenia mózgu i rdzenia kręgowego, wiądu rdzenia i postępującego porażenia; może powodować też zaburzenia psychiczne, neurologiczne oraz utratę wzroku.
Diagnostyka przy podejrzeniu kiły
Jeśli potencjalnie przyczyną dolegliwości jest kiła, jakie robi się wtedy badanie? Zasadniczo stosuje się dwa typy metod diagnostyki – bezpośrednie i pośrednie. W pierwszym przypadku mamy dwa sposoby określania przyczyn dolegliwości:
-
mikroskopia w ciemnym polu widzenia – po pobraniu wymazu z wrzodu pierwotnego obserwuje się żywe, poruszające się krętki pod specjalnym mikroskopem,
-
testy PCR (molekularne) – wykrywa się DNA krętka bladego; jest ono skuteczne ze względu na wysoką czułość i pomaga wykryć bakterie jeszcze przed uwolnieniem przeciwciał do krwi.
W metodach pośrednich również wyróżniamy dwie techniki:
-
testy niekrętkowe (w tym badanie VDRL) – wykrywają przeciwciała przeciw kardiolipinie (antygenowi uwalnianemu z uszkodzonych przez bakterię komórek); są testami przesiewowymi i do monitorowania skuteczności leczenia; testy te w pewnych warunkach mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie (np. w ciąży lub przy chorobach autoimmunologicznych),
-
testy krętkowe (np. TPHA lub EIA) – służą do wykrywania specyficznych przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom krętka bladego; wykonuje się je, by potwierdzić dodatni test niekrętkowy.
Leczenie krętka bladego
Podstawową metodą leczenia kiły jest domięśniowe podawanie penicyliny benzatynowej. We wczesnej fazie może wystarczyć nawet jedna dawka. W późniejszych jednak bywają konieczne serie zastrzyków. Pacjentom uczulonym na penicylinę podaje się inne antybiotyki, w tym np. doksycyklinę lub ceftriakson. Warto wiedzieć, że przy skutecznym leczeniu mogą wystąpić tzw. reakcje Jarischa-Herxheimera, przejawiające się wysoką gorączką, dreszczami, bólami mięśni czy nasileniem zmian skórnych. To efekt masowego rozpadu mnóstwa zabitych krętków, uwalniających toksyczne lipoproteiny. Objawy te mijają samoistnie zwykle w ciągu doby.