Czym jest nietolerancja laktozy i jakie daje objawy?
Zacznijmy od ważnego rozróżnienia – nietolerancja laktozy to zupełnie coś innego niż tzw. alergia na mleko. Dlaczego to ważne? Przede wszystkim ze względu na fakt, że obie dolegliwości powodują różne składniki. Jak już we wstępie wyjaśniliśmy – w pierwszym przypadku odpowiada za to dwucukier – laktoza. Alergia na mleko zaś, nazywana także skazą białkową, powodowana jest przez białko występujące w tym produkcie, przede wszystkim kazeinę.
Skoro już to wiemy, można powiedzieć więcej o nietolerancji laktozy. Aby łatwiej zrozumieć to zjawisko, trzeba poznać istotny szczegół z zakresu trawienia tego cukru. Otóż w ludzkim organizmie normalnie ulega on rozbiciu na dwa ww. cukry proste. Odpowiada za to zaś enzym laktaza, produkowany w rąbku szczoteczkowym jelita cienkiego. U osób, u których stwierdzono nietolerancję laktozy, występuje niedobór tego enzymu – hipolaktazja. Przez to laktoza nie wchłania się w jelicie cienkim, a wędruje do jelita grubego, gdzie staje się pożywką dla bakterii jelitowych. Wtedy zaczyna się proces fermentacji.
To właśnie on daje nieprzyjemne objawy, jakie powoduje nietolerancja laktozy. W wyniku tej nieprawidłowości, w ciągu około 30 minut do 2 godzin od spożycia produktu zawierającego ww. cukier, mogą pojawić się:
-
wzdęcia i gazy – wynikające z produkcji wodoru, metanu i dwutlenku węgla,
-
bóle brzucha i skurcze – powodowane przez rozciąganie ścian jelit przez gazy,
-
biegunki osmotyczne – laktoza „ściąga” wodę do światła jelit, przyspieszając pasaż,
-
bulgotanie i przelewanie w brzuchu – przejawiające się typowym „burczeniem”,
-
nudności – rzadszy objaw, występujący u osób z dużą nadwrażliwością na laktozę.
Na siłę objawów wpływa nie tylko wysokość niedoborów, ale i ilość spożytej laktozy. Przyjmuje się, że u większości (nie wszystkich!) osób z nietolerancją około 12 gramów tego składnika jest bezpieczne, niewywołujące silnych objawów.
Jak sprawdzić, czy ma się nietolerancję laktozy?
To, czy mamy nietolerancję, można próbować stwierdzić samodzielnie, na podstawie „domowych eksperymentów”. Kluczowa w tym przypadku jest dieta eliminacyjna. Ważne, aby wykluczyć na około 2 tygodnie wszelkie produkty mleczne. Jeśli nieprzyjemne objawy w tym czasie ustąpią – prawdopodobnie oznacza to, że borykamy się z nadwrażliwością na laktozę.
Oprócz tego – jak jeszcze można sprawdzić nietolerancję laktozy? Np. wykonując próbę prowokacji. Wymaga ona ww. okresu wykluczenia. Po tym czasie spożywa się szklankę mleka na czczo, a następnie obserwuje się organizm przez kilka następnych godzin. Jeśli wystąpią nieprzyjemne symptomy – nadwrażliwość jest niemal pewna. Trzeba jednak pamiętać, że to dość agresywna metoda, dlatego należy zachować odpowiednią ostrożność.
Dobry pomysł stanowi prowadzenie dzienniczka dietetycznego. Dzięki niemu można lepiej przyjrzeć się swojemu żywieniu, a także określić produkty powodujące potencjalne złe samopoczucie. W tym celu spisuje się na bieżąco wszystkie spożyte składniki oraz ewentualne objawy, jakie wystąpiły. To ważne, gdyż metoda ta pozwala też określić, czy nie spożyliśmy „ukrytej” laktozy, stosowanej czasem jako składnik wybranych produktów spożywczych, w tym wędlin.
Testy na nietolerancję laktozy
Najważniejsze jednak są specjalistyczne testy diagnostyczne. Jakie badanie na nietolerancję laktozy można wykonać w laboratorium? Wśród nich wymienia się np.:
-
wodorowy test oddechowy (WTO) – podstawa w diagnostyce; pacjent wypija roztwór laktozy, a następnie w określonych odstępach czasu dmucha w aparat mierzący stężenie wodoru w wydychanym powietrzu; jeśli ten poziom wzrasta – stwierdza się nietolerancję,
-
badania molekularne – stwierdzają one istnienie (lub brak) predyspozycji genetycznych do wystąpienia hipolaktazji u dorosłych,
-
testy tolerancji laktozy z krwi – badanie opiera się na mierzeniu glukozy przed i po podaniu laktozy; jeśli cukier nie wzrasta, oznacza to, że nie została ona w należyty sposób rozłożona i wchłonięta,
-
badanie pH stolca – prowadzi się je u małych dzieci i niemowląt; laktoza bowiem zakwasza stolec, nawet do wartości poniżej pH 5,5.
Jak wygląda postępowanie w przypadku wykrycia nietolerancji laktozy?
Na koniec warto wspomnieć o jeszcze jednej kwestii – istnieje bowiem zjawisko czasowej nietolerancji laktozy, wynikającej z np. antybiotykoterapii, urazów czy określonych chorób. W takich przypadkach niekiedy dochodzi do zaburzenia mikrobioty oraz uszkodzenia kosmków jelitowych. Z czasem jednak ich stan powinien wrócić do normy. Natomiast osoby z trwałą nietolerancją muszą ostrożnie dobierać produkty spożywcze. Zaleca się wybieranie nabiału bez laktozy lub fermentowanych produktów mlecznych (lepiej tolerowanych przez organizm). W niektórych przypadkach można też sięgnąć po laktazę w tabletkach, stosowaną przed posiłkiem. Z drugiej strony – trzeba zadbać o właściwą podaż wapnia i witaminy D z innych źródeł niż nabiał (jeśli się go mocno ogranicza w diecie).