Nietolerancja histaminy - badanie DAO (AOC1)

Histamina kojarzy się zazwyczaj z alergiami. Jednak odgrywa ona znacznie szerszą rolę w organizmie. Natomiast zdarza się, że niektórzy zmagają się z dolegliwością, jaką jest nietolerancja histaminy. Czy to forma alergii? Co stanowi przyczynę tego stanu? W tym artykule szerzej omawiamy te kwestie. Już teraz zachęcamy do przeczytania go.

Czym jest histamina i jej nietolerancja?

To nazwa organicznego związku chemicznego, zaliczanego do grupy amin biogennych, czyli substancji azotowych, które naturalnie powstają w żywych organizmach. W ludzkim ciele spełnia ona funkcję mediatora procesów zapalnych, ale jest też neuroprzekaźnikiem i stymulatorem wydzielania kwasu żołądkowego. Powstaje w wyniku dekarboksylacji (czyli odszczepienia grupy karboksylowej) z aminokwasu L-histydyny. Proces ten zachodzi w naszych komórkach, ale i w żywności pod wpływem określonych bakterii.

Czym natomiast jest nietolerancja histaminy? Warto wiedzieć, że HIT (histamine intolerance) nie stanowi typowej alergii. To tzw. enzymopatia pokarmowa – stan, w którym dochodzi do dysproporcji pomiędzy ilością tego związku dostarczanego z pożywieniem lub uwalnianego w organizmie a zdolnością układów enzymatycznych do jej neutralizacji. Układ odpornościowy więc nie bierze udziału w tym procesie, tylko problem leży głównie po stronie metabolizmu tej substancji, w tym zaburzeń jej rozkładu w jelitach.

U osoby z tą przypadłością dochodzi więc do przekroczenia tzw. indywidualnego progu tolerancji, gdy stężenie histaminy we krwi wzrasta i dochodzi do nadmiernej aktywacji receptorów histaminowych (głównie H1 i H2). To z kolei powoduje objawy kliniczne.

Przyczyny tego stanu są różne. Istotny, ale nie jedyny, jest zbyt niski poziom w organizmie lub upośledzenie działania oksydazy diaminowej (enzymu odpowiedzialnego za rozkładanie histaminy pochodzącej z pożywienia). W tym przypadku większe znaczenie ma to, dlaczego ten niedobór lub upośledzenie występują. Wskazuje się tu na cztery potencjalne powody:

1. Przyczyny genetyczne (tzw. HIT pierwotny) – wrodzone zmiany w obrębie genu AOC1 (kodującego enzym DAO) powodują syntezę enzymu o zmienionej strukturze przestrzennej, przez co ten ma mniejsze powinowactwo do histaminy. W takim przypadku nietolerancja jest trwała.

2. Uszkodzenie bariery jelitowej (HIT wtórny, nabyty) – stan chorobowy niszczący enterocyty (komórki nabłonka jelita cienkiego, produkującego DAO) często mocno obniża produkcję enzymu. Zwykle dzieje się to wskutek m.in. celiakii, dysbiozy jelitowej i SIBO lub nieswoistego zapalenia jelit.

3. Przyczyny farmakologiczne – niektóre leki, w tym wybrane leki przeciwbólowe, na nadciśnienie czy antybiotyki, mogą działać jak inhibiory DAO, blokując enzymowi możliwość rozkładania histaminy. W kontekście chemicznym warto też wspomnieć o tym, że aldehyd octowy, czyli metabolit alkoholu, również jest silnym inhibitorem DAO.

4. Niedobory kofaktorów enzymatycznych – sama obecność enzymu DAO nie wystarczy, by rozłożyć ten związek. Do sprawnego działania potrzeba innych cząsteczek, w tym np. witaminy B6, witaminy C czy miedzi.

Jak przejawia się nietolerancja histaminy?

W normalnych warunkach wchłonięty z przewodu pokarmowego związek ten jest szybko rozkładany. Natomiast u osób z HIT proces ten bywa niewystarczający. Wówczas oddziałuje on na receptory obecne w całym ciele, wywołując efekt polimorficzny, czyli obejmujący wiele układów jednocześnie. Uczulenie na histaminę więc może przejawiać się ze strony układu:

• pokarmowego – wzdęciami, wędrującymi bólami brzucha, kurczami jelit, biegunkami,

• nerwowego – przewlekłymi bólami i zawrotami głowy,

• oddechowego – wodnistym katarem, napadami duszności,

• krążenia – kołataniem serca, spadkami lub nagłymi skokami ciśnienia tętniczego.

Ponadto występują też objawy skórne – świąd, nagłe, gwałtowne zaczerwienienie twarzy i dekoltu, uczucie gorąca (często po zjedzeniu dojrzałego sera lub wypiciu czerwonego wina).

Badanie DAO – na czym polega i co dokładnie wykrywa?

Jak wspomnieliśmy, istotną przyczyną jest upośledzenie lub niedobór enzymu DAO. Z tego powodu, przy objawach kojarzonych z nietolerancją histaminy, przeprowadza się różnego rodzaju badania, które mają za zadanie określić ich przyczynę. Wśród nich wymienia się np. oznaczenie aktywności oksydazy diaminowej lub jej stężenie we krwi.

Warto wiedzieć, że jeśli badanie DAO potwierdziło niską obecność tego enzymu w surowicy, to nie oznacza to a priori defektu genetycznego. Jak wspomnieliśmy wyżej, przyczynami mogą być uszkodzenia śluzówki jelit, występujące wskutek np. nieleczonych chorób, np. celiakii czy choroby Leśniowskiego-Crohna. Ważna jest więc interpretacja wyników badań wraz z objawami i wywiadem klinicznym.

Zwiększone prawdopodobieństwo wrodzonego upośledzenia produkcji oksydazy diaminowej daje natomiast badanie polimorfizmów genu AOC1, więc stricte genetyczne testy. Takie zmiany mogą bowiem sprawiać, że organizm od urodzenia produkuje mniej wydajny enzym.

W ramach tego testu pobiera się albo krew obwodową, albo wymaz z wewnętrznej strony policzka. Następnie izoluje się materiał genetyczny i powiela się go metodą PCR. W końcu, z użyciem sond fluorescencyjnych, wykonuje się genotypowanie. Na tej podstawie wykrywane są ewentualne zmiany wybranego genu, a dokładniej – polimorfizmy pojedynczego nukleotydu.

Uczulenie na histaminę – leczenie

Jeśli na podstawie badań lekarz stwierdzi, że produkcja DAO jest zaburzona lub występuje zbyt niskie stężenie tego enzymu, zaleca leczenie dostosowane do indywidualnych warunków pacjenta. Podstawę zwykle stanowi dieta niskohistaminowa, więc eliminująca m.in. żywność długodojrzewającą, kiszonki, alkohole, cytrusy czy czekoladę. Stosuje się także preparaty zawierające egzogenne DAO oraz suplementację miedzi, witaminy B6 i witaminy C. Ponadto wciąż przepisywane są też leki przeciwhistaminowe, blokujące receptory H1 (działające objawowo).