Ludzka mikrobiota ma ogromne znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu ciała. Zaburzenia jej składu mogą jednak prowadzić do istotnych problemów zdrowotnych. Jednym z drobnoustrojów, które bytują w ludzkim organizmie, jest Candida albicans. Jego nadmierna kolonizacja może być przyczyną różnych dolegliwości. Jakich? O tym piszemy poniżej. Zachęcamy do przeczytania artykułu.
Czym jest kandydoza i co ją wywołuje?
Aby wyjaśnić, czym jest kandydoza (potocznie nazywana również drożdżycą), trzeba najpierw wyjaśnić, co to jest Candida. To rodzaj grzybów, czy dokładniej – drożdżaków, które normalnie funkcjonują w ludzkim organizmie. Są one częścią naturalnej mikroflory, bytując zarówno na powierzchni skóry, jak i w jamie ustnej, układzie pokarmowym, a nawet w obrębie narządów płciowych. Najczęściej w tym kontekście mówi się o Candida albicans (więcej o nim poniżej). Przed rozrostem ich kolonii naturalnie chronią nas wybrane bakterie, w tym Lactobacillus, konkurując z nimi w danym środowisku.
Może się jednak zdarzyć, że w wyniku różnych okoliczności mikrobiota zostaje zaburzona. To z kolei sprzyja namnażaniu się drożdżaków, przez co zaczynają nadmiernie kolonizować ludzki organizm. W ten sposób dochodzi do kandydozy. Najczęściej zaś odpowiada za nią wspomniany wyżej Candida albicans. Jako organizmy oportunistyczne wykorzystują moment dysbiozy (czyli właśnie zaburzenia równowagi mikrobioty) i osłabienia odporności. W takich warunkach grzyby te zaczynają rozprzestrzeniać się po organizmie.
Jakie są przyczyny kandydozy?
Sam z siebie grzyb wywołujący kandydozę nie ma zdolności przebijania się przez mikrobiotę, która – wraz z układem odpornościowym – zapewnia ochronę przed nadmiarową kolonizacją. Jednak w pewnych okolicznościach może ona osłabnąć, a same drożdżaki mogą zacząć się silnie namnażać. Dzieje się tak najczęściej przy:
-
antybiotykoterapii, która często niszczy pożyteczne bakterie, w tym wspomnianą Lactobacillus, co sprzyja rozwojowi grzybów Candida,
-
zaburzeniach metabolicznych, w tym niewyrównanej cukrzycy, gdyż wysoka glukoza w płynach ustrojowych sprzyja rozprzestrzenianiu się grzyba,
-
obniżonej odporności o przyczynach pierwotnych lub nabytych (więc wynikającej np. z przebytej infekcji).
Przy zaburzonej mikrobiocie, ww. dolegliwościach i obniżonej odporności czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia kandydozy są też dieta bogata w cukry proste i przewlekły stres.
Jakie objawy daje kandydoza?
Wywoływane przez Candida objawy mają różny charakter, w zależności od tego, w jakim miejscu wystąpi ognisko infekcji. Symptomy kandydozy możemy obserwować zarówno w obrębie układu pokarmowego, moczowo-płciowego, jak i w cięższych formach.
Często zmiany powodowane przez te drożdżaki pojawiają się w obrębie jamy ustnej. Grzyby te wywołują tzw. pleśniawki. Pojawia się przy nich biały, twarogowy nalot na języku i podniebieniu, a pod nim występuje zaczerwieniona śluzówka – nierzadko bolesna i ze skłonnością do krwawień.
W przypadku zakażeń układu moczowo-płciowego objawy, jakie daje kandydoza, zależą od płci. Kobiety zwykle zmagają się z intensywnym świądem i pieczeniem. Pojawiają się również gęste, białawe upławy. Mężczyźni z kolei zmagają się zwykle z zapaleniem żołędzi i napletka.
Warto wiedzieć, że w przypadku nadmiernej kolonizacji Candida albicans, występuje jeszcze kandydoza skóry. To zmiany dermatologiczne występujące zwykle w miejscach o dużej wilgotności. Najczęściej obserwuje się je pod pachami, biustem czy w pachwinach. W miejscach objętych infekcją pojawiają się rumienie z satelitarnymi krostkami.
Najcięższą pod względem klinicznym postacią tej choroby jest tzw. kandydoza inwazyjna. Przy jej przebiegu patogeny przedostają się do krwiobiegu, powodując kandydemię i atakując narządy wewnętrzne. To rzadka dolegliwość, dotycząca przede wszystkim osób z ciężkimi niedoborami odporności, hospitalizowanych na OIOM-ach, po operacjach i z cewnikami naczyniowymi. Jej stwierdzenie wymaga intensywnej hospitalizacji.
Badania na kandydozę
Nim podejmie się leczenie kandydozy, należy ją prawidłowo zdiagnozować. Wynika to z faktu, że jej symptomy pozostają niespecyficzne i mogą być wywoływane przez szereg innych dolegliwości. Dlatego podstawą są badania laboratoryjne.
Najczęściej w celu stwierdzenia nadmiernej kolonizacji drożdżaków wykorzystuje się technikę mikroskopową. Wymaz pobiera się z miejsca zmienionego chorobowo, więc np. jamy ustnej lub układu moczowo-płciowego. Do badań można wykorzystać również zeskrobiny naskórka lub materiał spod płytki paznokciowej (czasem pobiera się fragment zmienionej, kruchej płytki).
W laboratoriach stosuje się też inne metody diagnostyczne, w tym:
-
posiew,
-
mykogram (pozwalający określić, który lek będzie skuteczny wobec grzybów),
-
testy serologiczne i molekularne (pozwalające wykryć antygeny grzyba lub jego materiał genetyczny we krwi; technikę tę stosuje się przy podejrzeniu kandydozy układowej).
Leczenie kandydozy
Po rozpoznaniu kandydozy kluczowe jest podjęcie stosownego leczenia. W tym celu stosuje się leki z grupy antymykotyków, czyli substancji o działaniu przeciwgrzybiczym. Wśród nich wylicza się m.in. azole o działaniu hamującym syntezę ergosterolu (składnika błony komórkowej grzyba), polieny (tworzące „pory” w błonie komórkowej grzybów) lub echinokandyny (uderzające w ścianę komórkową grzybów). Wspierając leczenie, lekarz może zalecić też probiotykoterapię. Dzięki temu można zaszczepić w organizmie na nowo pożyteczne bakterie, w tym Lactobacillus. Bywa to pomocne w odbudowie właściwej mikrobioty.